Trận đọ sức tiền mùa giải trên sân khách của 76ers trước Celtics tuyệt đối không thể chỉ nhẹ nhàng gói gọn bằng câu "chỉ là trận tập dượt".

Hiệp một chỉ ghi được 42 điểm, tỷ lệ ném trúng dừng ở 36%, bị đối thủ dẫn 21 điểm — đây nào phải một buổi khởi động thông thường? Rõ ràng đây là một bài kiểm tra thực chiến trong đó họ bị áp đảo toàn diện.

Celtics do Tatum dẫn dắt, tại nhà thi đấu TD Garden, đã dùng màn thể hiện mẫu mực ở cả công lẫn thủ để dạy cho Philadelphia một bài học thực thụ về tiêu chuẩn của một đội tranh chức vô địch.

Tỷ số khiến người ta nhíu mày, nhưng điều đáng báo động hơn là: hàng phòng ngự khu vực cấm địa của 76ers hoàn toàn thất thủ, mọi hiểm họa đều không còn chỗ ẩn nấp. Thất bại này như một tấm gương soi có độ chính xác cao, vừa phản ánh chiều sâu thực sự của băng ghế dự bị, vừa sớm gõ cửa câu hỏi cốt lõi mang tính sống còn của mùa giải mới.

Đội hình thiếu người không phải tấm khiên, sự sụp đổ trong hiệp một phơi bày vấn đề bản chất

Trước hết hãy làm rõ điều kiện khách quan. 76ers trận này quả thực không tung ra toàn bộ trụ cột, Embiid nghỉ theo kế hoạch do quá trình hồi phục đầu gối trái, các cầu thủ chủ chốt như Jaylen Brown cũng chỉ ngồi xem.

Trong khi đó, Celtics ra sân với bộ khung tranh chức vô địch hoàn chỉnh lấy Tatum làm hạt nhân, tân binh Paul George có trận ra mắt trước đội chủ cũ. Dù Celtics cũng không có đầy đủ lực lượng, nhưng tố chất chiến thuật tổng thể, sự ăn ý khi xoay tua và hiệu quả vận hành hệ thống của họ rõ ràng nhỉnh hơn một bậc.

Có người biện minh: "76ers thiếu quân, không thắng được Celtics đầy đủ đội hình là chuyện bình thường." Câu này nghe có vẻ hợp lý, nhưng lại né tránh một sự thật then chốt — đội hình không đầy đủ có thể giải thích thất bại, nhưng không thể giải thích sự sụp đổ mang tính hệ thống: ngay hiệp một đã rơi vào thế bị động, tổ chức tê liệt, hoàn toàn mất nhịp.

Hãy xem thống kê kỹ thuật hiệp một: ghi 42 điểm, tỷ lệ ném trúng 36%, ngoài vạch ba điểm liên tục ném trượt. Vì sao tấn công lại khó khăn đến vậy? Gốc rễ nằm ở việc nội tuyến thiếu sức kìm hãm, những cú ném xa vì thế trở thành lâu đài trên cát.

Chiến lược phòng ngự của Celtics rõ ràng và dứt khoát: nhắm thẳng vào khu vực cấm địa trống trải của bạn, ở vòng ngoài dám áp sát, mạnh dạn kèm hai người — bởi họ chắc chắn rằng dù bạn có đột phá vào trong, nội tuyến 76ers cũng khó có những pha dứt điểm ổn định.

Ở phòng ngự, khu vực cấm địa của 76ers như không có người canh giữ, chẳng khác gì con phố buổi sớm chưa được quét dọn. Các tiền đạo Celtics liên tục cắt vào khoảng trống, các hậu vệ không ngừng đột phá mạnh mẽ, xâm nhập khu vực ba giây như vào chỗ không người.

Dù đội hình nội tuyến xoay tua của Celtics không phải ở cấu hình đỉnh cao, trung phong dự bị và tiền đạo cơ động của họ vẫn tung hoành trong khu vực sơn của 76ers, tranh rebound phần sân trước rất tích cực, các pha tấn công lần hai diễn ra như nước chảy mây trôi.

Thua trận tiền mùa giải vốn không có gì đáng trách, thua nhà đương kim vô địch càng chẳng phải điều nhục nhã. Nhưng nếu cả công lẫn thủ đều thất thủ toàn diện ở khu vực cấm địa, đường biên ngang liên tục bị xuyên phá, thì phải nhìn thẳng vào căn bệnh sâu xa. Cảm giác ném xa lúc lên lúc xuống là chuyện bình thường, nhưng khoảng cách toàn diện ở nội tuyến về ý thức chiếm vị trí, cường độ va chạm, kiểm soát rebound, bảo vệ vành rổ và chọn vị trí phòng ngự là chỉ số cứng, không thể tô vẽ.

Độ chuẩn khi ném rổ có thể dao động, nhưng thể hình, sức mạnh va chạm và bản năng phòng ngự thì không biết nói dối. Đội hình thiếu người có thể giải thích cách biệt tỷ số, nhưng không thể che giấu hiện thực tàn khốc: mỗi lần va chạm cơ thể đều bị áp đảo, mỗi pha đột phá đều được thả qua dễ dàng.

Thất bại này phơi bày điểm yếu mang tính cấu trúc trong lực lượng nội tuyến của 76ers. Khi thủy triều rút, ai đang bơi mà không mặc đồ sẽ lộ rõ. Sự thật chói mắt này cũng âm thầm dồn áp lực khổng lồ lên nhân vật then chốt đang lặng lẽ theo dõi trên băng ghế dự bị.

Chỉ dựa vào Embiid không thể gánh nổi cả tuyến phòng ngự nội tuyến

Nhắc đến nội tuyến của 76ers, không thể không nói đến cái tên Joel Embiid. Phải thừa nhận rằng khi khỏe mạnh, anh là một trong những gã khổng lồ nội tuyến có sức áp đảo nhất giải đấu, thậm chí không cần thêm chữ "một trong những". Anh vừa có thể nghiền nát đối thủ ở vị trí thấp, vừa có thể kéo ra đỉnh vòng cung ném ba điểm, ở phòng ngự còn là tấm lá chắn tự nhiên và trung tâm chỉ huy.

Nhưng thực tế rất lạnh lùng: lịch sử chấn thương và sự ổn định về số trận ra sân của Embiid giống như thanh gươm Damocles treo trên đầu. Chấn thương đầu gối, mắt cá chân, thậm chí hốc mắt đã lần lượt xảy ra trong mấy mùa giải qua.

Liệu chúng ta có thực sự trông đợi một trung phong hàng đầu thừa cân, lối chơi phụ thuộc cực độ vào va chạm thể lực, ra sân trọn vẹn 82 trận mùa giải chính thức và chiến đấu 40 phút mỗi trận ở vòng playoff?

Trận đấu với Celtics này chính là bài kiểm tra sức chịu đựng tới giới hạn về "chất lượng nội tuyến 76ers khi không có Embiid", và kết quả không có gì bất ngờ — không đạt.

Hãy xem những người xoay tua: Andre Drummond — biệt danh "Trang Thần", số liệu rebound trung bình ở mùa giải chính thức rất ấn tượng, nhưng trong những tình huống va chạm cường độ cao thì bước chân chậm chạp rõ rệt. Đối mặt với đội hình năm người dàn rộng của Celtics hoặc các pha pick-and-roll nhắm vào anh từ hậu vệ cầm bóng, anh thường rơi vào cảnh lo được đầu này mất đầu kia; ở tấn công, ngoài việc nhận bóng ghi điểm dễ dàng, gần như không có khả năng tự mình công phá.

Yabusele dù tỏa sáng rực rỡ tại Thế vận hội Paris, trở lại NBA với thể hình cường tráng hơn, nhưng chỉ cao 2m03, đảm nhận vị trí số bốn còn tạm được, còn đối đầu trực diện với trung phong số năm truyền thống và gánh trọng trách bảo vệ vành rổ thì rõ ràng lực bất tòng tâm.

Khoảng trống do Paul Reed để lại sau khi rời đội, các cầu thủ trẻ như Kenyon Martin Jr. chủ yếu thể hiện thuộc tính của tiền đạo, chưa có đủ trọng lượng và kinh nghiệm để chống đỡ những cuộc vật lộn trong khu vực cấm địa.

Ngược lại, nội tuyến của Celtics vừa đảm bảo chiều cao, vừa có khả năng mở rộng khoảng trống và di chuyển ngang. Trận này Celtics tấn công khu vực cấm địa từ nhiều điểm, Tatum và các đồng đội đột phá sắc như dao, đâm thẳng vào điểm yếu của hàng phòng ngự 76ers; khi gặp hỗ trợ phòng ngự, họ lại nhanh chóng chuyền bóng cho xạ thủ ở góc hoặc người lao theo vào trong, việc thực thi chiến thuật mượt mà trôi chảy.

Nội tuyến dự bị của 76ers ở những khâu then chốt như tranh rebound, uy hiếp bảo vệ vành rổ, sự ổn định khi dứt điểm, chất lượng lăn vào sau pick-and-roll, sự tích cực trong tấn công lần hai đều gần như báo động toàn tuyến, không ai thực sự gánh nổi xương sống nội tuyến. Sự mất cân bằng này đã vượt xa vấn đề chiều sâu đội hình, mà chỉ thẳng vào khiếm khuyết căn bản trong cấu trúc đội hình.

Nếu ban lãnh đạo dồn toàn bộ hy vọng tranh chức vô địch vào đôi đầu gối đã trải qua bao sóng gió của Embiid, thì điều đó không chỉ trái với logic vận hành của một đội bóng chuyên nghiệp, mà còn là một canh bạc vô cùng rủi ro.

Một khi Embiid bất ngờ chấn thương ở giai đoạn then chốt hoặc bước vào lịch nghỉ luân phiên, khu vực cấm địa của 76ers sẽ nhanh chóng trở thành bãi tập bắn mở để đối thủ tùy ý ghi điểm. Phát hiện vấn đề chỉ là điểm khởi đầu, vậy lỗ hổng nội tuyến sâu không thấy đáy trước mắt này rốt cuộc phải lấp đầy thế nào?

Muốn lên đỉnh vô địch, việc tăng cường nội tuyến là cấp bách

Lời cảnh báo từ trận tiền mùa giải này đủ nặng nề, ban lãnh đạo 76ers cần nhận thức tỉnh táo. Nếu chỉ thỏa mãn với việc vững vàng vào playoff ở mùa giải chính thức, cấu hình hiện tại có lẽ miễn cưỡng đạt yêu cầu; nhưng nếu mục tiêu tối thượng là vượt qua miền Đông, thậm chí nâng cao cúp Larry O'Brien, thì việc nâng cấp nội tuyến phải khởi động ngay lập tức, không được phép chần chừ hay cầu may.

Con đường tăng cường phải có mục tiêu rõ ràng. Đội bóng đã có những điểm hỏa lực vòng ngoài hàng đầu như Maxey và Jaylen Brown, nên với chức năng của nội tuyến không đòi hỏi phải toàn năng, mà tập trung vào hai nhu cầu thiết yếu: thứ nhất, đưa về một trung phong số năm thuần túy thực sự có độ cứng của người lao động chân tay và sự bền bỉ trong phòng ngự;

Không cần kéo giãn khoảng trống ném ba điểm, chỉ cần trong 10 đến 15 phút Embiid xuống nghỉ, chịu được sức tấn công mạnh của đối thủ, kiểm soát vững rebound phần sân sau, tạo được uy hiếp bảo vệ vành rổ hiệu quả, chấm dứt những cảnh khó xử như kiểu Drummond liên tục bị hậu vệ thấp bé nhắm vào.

Thứ hai, đưa về một cầu thủ số bốn chất lượng có khả năng ném xa mở rộng khoảng trống và có thể đổi người phòng ngự không giới hạn. Như vậy, khi đối đầu Celtics hoặc Knicks ở playoff, 76ers mới có thể linh hoạt chuyển sang đội hình nhỏ, tránh rơi vào cái bẫy pick-and-roll khó thoát ra.

Về tính khả thi trong thao tác, cả quân bài lẫn khung thời gian trong tay tổng giám đốc Daryl Morey đều không dư dả. Những cầu thủ nội tuyến chất lượng trên thị trường tự do đã sớm bị chia hết, quỹ đạo phát triển và giới hạn của các cầu thủ nội tuyến trẻ trong đội cũng đã rõ ràng.

Con đường thực tế nhất vẫn là giao dịch. 76ers có thể dùng các quyền chọn vòng hai còn lại hoặc những cầu thủ xoay tua bên lề có mức lương phù hợp, chủ động tiếp cận các đội đang tái thiết hoặc những đội mạnh lâu năm đang tìm cách điều chỉnh, tìm kiếm những cầu thủ nội tuyến kiểu lao động chân tay sắp hết hợp đồng, vai trò ở đội cũ mơ hồ nhưng giá trị thực chiến vững chắc. Việc này nên làm sớm chứ không nên muộn, hoàn tất tăng cường càng sớm thì thời gian dành cho việc hòa nhập càng dư dả.

Đây không chỉ là hồi chuông cảnh báo từ trận tiền mùa giải, mà còn là áp lực thực tế do cục diện miền Đông biến chuyển ngày càng nhanh mang lại. Hãy nhìn các đối thủ tranh chức vô địch tiềm năng, đội nào chẳng có dàn nội tuyến đầy sao?

New York Knicks vừa đón Towns qua một vụ trao đổi lớn, hoàn thành mảnh ghép cuối cùng để tranh chức vô địch; Milwaukee Bucks vẫn sở hữu bộ đôi khu vực cấm địa đáng sợ do Giannis dẫn đầu; càng không cần nhắc tới Celtics — đội vừa "lên lớp" hôm nay, khi dàn nội tuyến xoay tua của họ trở lại đầy đủ, lợi thế về khoảng trống và chiều cao sẽ càng khó bị hóa giải.

Ở mùa giải chính thức, 76ers có lẽ còn có thể dựa vào màn trình diễn xuất thần của Maxey hoặc những lần bùng nổ liên tiếp của Jaylen Brown để tạm thời che lấp điểm yếu nội tuyến. Nhưng playoff là cỗ máy xay thịt không cho phép sai sót, mọi chi tiết đều sẽ bị phóng đại để soi xét. Khu vực cấm địa thất thủ, rebound mất kiểm soát, thì những cú ném xa chuẩn xác đến đâu cuối cùng cũng sẽ vô ích.

Tôi luôn tin vào một quy luật sắt: trong NBA hiện đại, các ngôi sao vòng ngoài quyết định độ cao trần của đội bóng, còn độ cứng phòng ngự, khả năng kiểm soát rebound và sức uy hiếp trong khu vực cấm địa của nội tuyến mới là tấm vé thực sự quyết định bạn có thể bước lên vũ đài tranh chức vô địch hay không.

Lời kết

Thua một trận tiền mùa giải, dù thua cách biệt 21 điểm, bản thân điều đó không đáng sợ. Điều thực sự đáng lo ngại là điểm yếu chí mạng vốn đã ẩn sâu trong đội hình, ngay khi mùa giải chưa khai màn, đã bị đối thủ cạnh tranh mạnh nhất vạch trần một cách trần trụi, phơi bày trước công chúng, trở thành tâm điểm chú ý của toàn giải đấu.

Nếu 76ers ở mùa giải mới thực sự lấy chức vô địch làm mục tiêu duy nhất, thì tuyệt đối không thể tiếp tục dồn toàn bộ quân bài vào sự khỏe mạnh tuyệt đối của Embiid. Ban lãnh đạo phải hành động ngay, tìm trên thị trường chuyển nhượng cho anh ít nhất một, thậm chí nhiều người đồng hành nội tuyến có thể thể hiện ổn định ở những trận đấu đỉnh cao và chịu được áp lực vào thời khắc then chốt.

Chỉ khi bù đắp được điểm yếu chí mạng này, 76ers mới có thể thực sự chen chân vào nhóm đầu tranh chức vô địch; nếu không, bài học trên lớp ở trận tiền mùa giải hôm nay có thể sẽ biến thành sự bị loại phũ phàng ở playoff ngày mai. Thời gian dành cho Philadelphia thực sự không còn nhiều nữa.